Bir Rock Klasiği...

arven · Misafir

Bir rock klasiği...

Grace Slick'in benzersiz sesiyle taçlandırdığı efsane grup Jefferson Airplane'in iki CD'lik toplama albümünü atlamayın.
Tarihte belirgin bir biçimde müzik ve edebiyatı temel alan özel bir devrimden bahsedecek olursak, kuşkusuz bakışlarımızı geçen yüzyılın Amerika'sına, 60'ların başındaki San Francisco'ya çevirmemiz gerekir.

Columbia Üniversitesi'nin futbol yıldızı Jack Kerouac, 50'li yılların başında New York'tan San Francisco'ya gelip, yakın arkadaşı Neal Cassady'le beraber kuzey sahillerini mesken tuttuğunda, dünya iki büyük savaşla karşıladığı yeni yüzyılın ilk yarısını henüz geride bırakmıştı. Aynı yıllarda şair Lawrence Ferlinghetti 'kaliteli ve ucuz şarap bulunabilen tek yer' olduğunu öne sürerek New York'u terk edip San Francisco'ya yerleşmiş, kısa bir süre sonraysa 'Howl' şiiriyle, tıpkı Kerouac gibi Beat kuşağını derinden etkileyecek olan Allen Ginsberg de gruptaki yerini almıştı. Bu isimlerin de etkisiyle San Francisco bir anda yerleşik burjuva ahlakının yerle bir edildiği sonsuz bir özgürlük alanı haline geldi. Her şeyi sevdiklerini söylüyordu Beat'ler, rock and roll'u, Zen'i, elmalı tartı, Eisenhover'ı, seks ve uyuşturucuyu, her şeyi seviyorlardı. Ancak gerçekten sevebilecekleri bir müziğin çıkması için daha beklemeleri gerekecekti.

Tuli Kupferberg, Ken Weaver ve Ed Sanders gibi kimi Beat şairlerinden oluşan Fugs'un ardından Beat'lerle aynı kaynaktan beslenen ilk rock grubu Velvet Underground'un temelleri, şarkı yazarı ve şarkıcı Lou Reed ve gerçek bir müzik dehası olan John Cale'in, 1964 yılında New York'ta bir partide karşılaşmasının ardından atıldı. Andy Warhol'un da desteğiyle, 'Velvet Underground and Nico' isimli ilk albümü 1967'de yayınlanan grup, her şeyden önce açık biçimde seks ve uyuşturuculardan bahseden sözleriyle Beat kuşağının savunduğu birçok şeyin müzikteki temsilcisi gibiydi. Ancak Velvet Underground herhangi bir müzikal akıma işaret etmiyordu, müzik tarihinde tek ve benzersizdi. Beat kuşağının değerlerinin -tıpkı edebiyatta olduğu gibi- müzikte de bir akım oluşturacak şekilde belirmesi Grateful Dead, Big Brother and the Holding Company ve Jefferson Airplane gibi San Francisco çıkışlı grupların 60'ların sonuna doğru ortak bir bilinçle hareket etmesi sayesinde gerçekleşti. Tüm bu grupların ortak özelliği müzikal olarak folktan, özellikle de Bob Dylan'dan etkilenmiş olmalarıydı. Bu grupları birbirine yaklaştıran bir diğer ortak nokta ise ait oldukları orta sınıfın değerlerini, özellikle uyuşturuculara ve sekse olan yaklaşımlarıyla yerle bir etmekti. Yapılan müzik elbette rock'tı. Ancak söz konusu olan, adını LSD'den alan 'acid rock' ya da başka bir deyişle 'pyschedelic rock'tı. Bu müziği temsil eden her şey, posterlerden plak kapaklarına, neredeyse müziğin bir parçası haline gelen ışık şovlarına kadar karşıdakinin algısının kapılarını sonuna kadar açacak nitelikteydi.

Dönem hippilerin, büyük açık hava festivallerinin dönemiydi. Bu dönemde Jefferson Airplane, büyük bir plak şirketiyle anlaşma imzalayan ilk acid rock grubu oldu. Gerçi hiçbir acid rock grubunun listelere girecek 45'likler yayınlayarak ünlenmek gibi bir kaygısı yoktu. Onlar bir arada yaşadıkları alanlar üzerinde neredeyse sabahtan akşama kadar süren ücretsiz konserler düzenleyerek sadece yapmak istedikleri, inandıkları müziği yapıyor, bu tavırlarıyla da neredeyse tüm popüler müzik tarihine alaylı bir selam çakıyorlardı.

İlk ice queen

Adını ünlü blues şarkıcısı Blind Lemon Jefferson'dan alan Jefferson Airplane, şarkıcı Marty Balin'in önderliğinde 1965 yılında kuruldu. Grup birkaç kadro değişikliği ve 'It's No Secret' gibi ses getirmeyen ilk 45'liklerinin ardından 1966 sonunda rock tarihinin en 'cool' ve de en büyük kadın şarkılarından Grace Slick'in katılmasıyla, gitarda Jorma Kaukonen, basta Jack Cassady, vokalde Paul Kantner ve davulda Spencer Dryden'den oluşan son halini aldı. Grace Slick birçok kaynağa göre rock'ın ilk 'ice queen'iydi. O, tehditkar ve yer yer ürpertici şarkı söyleme biçimiyle, donuk ifadesiyle gerçek bir buz dağıydı. Slick'in Jefferson Airplane için yazdığı ilk şarkılardan, neredeyse o yılların San Francisco'sunun marşı haline gelen 'White Rabbit'i dinlemek bile Slick'le ve dönemle ilgili fikir sahibi olmak için yeter de artar: "Bir hap devleştirir seni/ Bir diğeri küçültür/ Annenin verdiği haplarsa hiçbir etki yapmaz/ Git Alice'e sor devleştiğinde". Slick'in, daha ilk şarkıda konu olarak fantezi dünyasının tüm kapılarını açacak anahtar niteliğinde, harikalar diyarında gezinen Alice'i peşinden sürükleyen beyaz tavşanı seçmesi hiç de tesadüf değildi. Beyaz tavşan çocukluk düşlerinden çıkıp gelmiş psikedelik bir tanrı yansımasıysa, Jefferson Airplane de gerçekle düş arasında köprü görevi gören gerçeküstü bir geçitti.

Kaçırılmaz fırsat
Kısa süre önce Sony müzik etiketiyle çift CD'lik bir Jefferson Airplane toplaması yayınlandı. 'The Essential Jefferson Airplane' 1966 ile 1972 yılları arasında yayınlanmış Airplane diskografisin en önemli parçalarını biraraya getiriyor. Albümde 'Somebody to Love'dan 'White Rabbit'e, 'Plastic Fantastic Lover'dan 'Watch Her Ride'a, 'Volunteers'e kadar Airplane'in hit olmuş tüm şarkılarını bulmak mümkün. 'The Essential Jefferson Airplane' ilk şarkıdan son şarkıya kadar çocukluk düşlerine, bir kuşağın yitik cennetine adanmış gizemli bir evren sunuyor dinleyiciye. Ancak albümü dinlerken bir defa daha fark ediliyor ki, The Jefferson Airplane'i çağdaşı diğer gruplardan ayıran en önemli özellik grubun bir gitar, davul ve basla sağladığı olağanüstü atmosfer.

'The Essential Jefferson Airplane', birkaç saatliğine de olsa beyaz tavşanın ardından harikalar diyarına dalmak için kaçırılmaz bir fırsat. Aman dikkat çukur derin, düşüp de çıkamamak var!

Şu albümlerin de peşine düşün: 'Surrealistic Pillow' (1967-Jefferson Airplane), 'Red Octopus' (1975-Jefferson Starship), 2400 Fulton Street: Anthology (1987)